آخرین بررسی اطلاعات: ۶ شهریور ۱۴۰۵ (۲۸ آگوست ۲۰۲۶)
در هر دو، ریسک کالا هنگام قرارگیری روی کشتی به خریدار منتقل می‌شود؛ تفاوت در هزینه‌هاست — در CIF فروشنده کرایه حمل تا بندر مقصد و بیمه حداقلی را نیز پرداخت می‌کند، در FOB این هزینه‌ها با خریدار است.
عکس: Pexels
📘 راهنمای آموزشی ترخیصکار من
راهنمای اینکوترمز ۲۰۲۰
Incoterms 2020 — قوانین بین‌المللی تجارت که مشخص می‌کنند در هر معامله، مسئولیت هزینه و ریسک کالا از چه نقطه‌ای از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود
اینکوترمز چیست؟
اینکوترمز (Incoterms) مجموعه‌ای از ۱۱ قاعده استاندارد بین‌المللی است که توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) تدوین شده و در قراردادهای خرید و فروش خارجی استفاده می‌شود. این قواعد مشخص می‌کنند: چه کسی هزینه حمل، بیمه و ترخیص را پرداخت می‌کند، ریسک آسیب یا گم‌شدن کالا در کدام نقطه از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود، و مدارک لازم را چه کسی تهیه می‌کند. انتخاب درست اینکوترم مستقیماً روی قیمت تمام‌شده و میزان ریسک شما در واردات تأثیر می‌گذارد.
۷ قاعده برای همه روش‌های حمل (زمینی، هوایی، دریایی، ترکیبی)
Group 1 — Any Mode of TransportEXW
Ex Works — تحویل درب کارخانه
کمترین مسئولیت برای فروشنده. کالا فقط در محل فروشنده (کارخانه/انبار) آماده تحویل می‌شود؛ از همان لحظه تمام هزینه و ریسک (بارگیری، حمل، ترخیص صادراتی و وارداتی) بر عهده خریدار است.
انتقال ریسک: درب کارخانه فروشنده
FCA
Free Carrier — تحویل به حمل‌کننده
فروشنده کالا را پس از ترخیص صادراتی، به حمل‌کننده معرفی‌شده توسط خریدار در محل توافق‌شده تحویل می‌دهد.
انتقال ریسک: تحویل به حمل‌کننده خریدار
CPT
Carriage Paid To — کرایه حمل پرداخت‌شده تا
فروشنده کرایه حمل تا مقصد را پرداخت می‌کند، اما ریسک همان لحظه تحویل به اولین حمل‌کننده منتقل می‌شود، نه در مقصد.
انتقال ریسک: تحویل به اولین حمل‌کننده
CIP
Carriage and Insurance Paid To
مانند CPT، با این تفاوت که فروشنده موظف به تهیه بیمه با پوشش گسترده (حداکثری) کالا تا مقصد نیز هست.
انتقال ریسک: تحویل به اولین حمل‌کننده
DAP
Delivered at Place — تحویل در مقصد
فروشنده کالا را در مقصد توافق‌شده و آماده تخلیه تحویل می‌دهد؛ خریدار مسئول تخلیه و ترخیص وارداتی است.
انتقال ریسک: مقصد توافق‌شده، پیش از تخلیه
DPU
Delivered at Place Unloaded
تنها اینکوترمی که فروشنده باید کالا را در مقصد تخلیه هم بکند. خریدار همچنان مسئول ترخیص وارداتی است.
انتقال ریسک: مقصد، پس از تخلیه
DDP
Delivered Duty Paid — تحویل با عوارض پرداخت‌شده
بیشترین مسئولیت برای فروشنده. تمام هزینه‌ها شامل ترخیص و عوارض وارداتی نیز بر عهده اوست؛ خریدار فقط تخلیه می‌کند.
انتقال ریسک: درب مقصد نهایی
۴ قاعده مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی
Group 2 — Sea and Inland Waterway TransportFAS
Free Alongside Ship — تحویل کنار کشتی
فروشنده کالا را کنار کشتی (روی اسکله بندر مبدأ) تحویل می‌دهد. بارگیری روی کشتی و مراحل بعد با خریدار است.
انتقال ریسک: کنار کشتی، بندر مبدأ
FOB
Free on Board — تحویل روی عرشه
فروشنده کالا را روی عرشه کشتی در بندر مبدأ تحویل می‌دهد؛ رایج‌ترین اینکوترم در واردات دریایی ایران.
انتقال ریسک: لحظه قرارگیری روی کشتی
CFR
Cost and Freight — هزینه و کرایه حمل
فروشنده کرایه حمل تا بندر مقصد را می‌پردازد، اما ریسک مانند FOB در بندر مبدأ منتقل می‌شود.
انتقال ریسک: لحظه قرارگیری روی کشتی
CIF
Cost, Insurance and Freight
مانند CFR، به‌علاوه تعهد فروشنده به تهیه بیمه با حداقل پوشش تا بندر مقصد.
انتقال ریسک: لحظه قرارگیری روی کشتی
جدول مسئولیت گام‌به‌گام — همه روش‌های حمل
| مرحله | EXW | FCA | CPT | CIP | DAP | DPU | DDP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بسته‌بندی کالا | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| بارگیری در مبدأ | خریدار | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| ترخیص صادراتی | خریدار | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| کرایه حمل اصلی | خریدار | خریدار | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| بیمه حمل | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار | فروشنده (حداکثری) | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار |
| تخلیه در مقصد | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| ترخیص وارداتی و عوارض | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | فروشنده |
| حمل تا درب نهایی مشتری | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | فروشنده |
🟢 فروشنده مسئول است🟠 خریدار مسئول است
جدول مسئولیت گام‌به‌گام — فقط حمل دریایی
| مرحله | FAS | FOB | CFR | CIF |
|---|---|---|---|---|
| بسته‌بندی کالا | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| حمل تا کنار کشتی / بندر مبدأ | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| ترخیص صادراتی | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| بارگیری روی کشتی | خریدار | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| کرایه حمل دریایی | خریدار | خریدار | فروشنده | فروشنده |
| بیمه حمل | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار | اختیاری خریدار | فروشنده (حداقلی) |
| تخلیه در بندر مقصد | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار |
| ترخیص وارداتی و عوارض | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار |
🟢 فروشنده مسئول است🟠 خریدار مسئول است
مثال گام‌به‌گام: مسیر FOB از بندر عباس تا انبار شما
فروشنده
۱. بسته‌بندی، بارگیری و حمل داخلی تا بندر مبدأ
فروشنده خارجی مسئول تمام مراحل تا رسیدن کالا به بندر کشور مبدأ است.
فروشنده
۲. ترخیص صادراتی و بارگیری روی کشتی
در همین لحظه — قرارگیری کالا روی عرشه کشتی — ریسک از فروشنده به خریدار (شما) منتقل می‌شود.
خریدار (شما)
۳. کرایه حمل دریایی و بیمه (در صورت نیاز)
از این نقطه به بعد، پرداخت کرایه کشتی تا بندر مقصد و بیمه احتمالی بر عهده شماست.
خریدار (شما)
۴. تخلیه در بندر مقصد (مثلاً بندرعباس)
هزینه تخلیه کانتینر/کالا از کشتی در بندر مقصد بر عهده شماست.
خریدار (شما)
۵. ترخیص گمرکی وارداتی
اینجا نقشی است که ترخیصکار من ایفا می‌کند — مدیریت کامل ترخیص کالای شما از گمرک.
خریدار (شما)
۶. حمل داخلی تا انبار یا کارخانه شما
آخرین مرحله — تحویل نهایی کالا به مقصد داخلی مورد نظر شما.
💡 نکته انتخاب اینکوترم: برای واردکنندگانی که تجربه کمتری در واردات دارند، اینکوترم‌های FOB یا CIF معمولاً ساده‌ترین گزینه‌اند — چون تأمین‌کننده خارجی مسئول رساندن کالا تا کشتی/بندر مقصد است و بقیه مراحل (حمل داخلی، ترخیص) را ترخیصکار من برای شما انجام می‌دهد. برای انتخاب اینکوترم مناسب کالای خودتان حتماً با کارشناسان ما مشورت کنید.
اینکوترمز چه کاربردی در تجارت بین‌الملل دارد؟
✓زبان مشترک بین خریدار و فروشنده در قرارداد، بدون نیاز به توضیح جداگانه هر هزینه
✓کاهش اختلافات تجاری با مشخص‌کردن دقیق نقطه انتقال ریسک و هزینه
✓پایه محاسبه دقیق قیمت تمام‌شده کالا پیش از خرید
✓معیار قابل استناد در بیمه‌نامه، اسناد حمل و اظهارنامه گمرکی
اینکوترمز چه چیزی را پوشش نمی‌دهد؟
- مالکیت قانونی کالا و زمان انتقال آن (موضوع قرارداد خرید است، نه اینکوترمز)
- قیمت کالا و نحوه پرداخت (نقدی، اعتباری، حواله)
- قانون حاکم بر قرارداد و مرجع حل اختلاف
- ضمانت کیفیت کالا و شرایط گارانتی
نکات مهم برای استفاده صحیح از اینکوترمز
نکته ۱
همیشه سال نسخه را ذکر کنید
در قرارداد بنویسید «FOB Incoterms 2020» نه فقط «FOB» — چون نسخه‌های مختلف اینکوترمز (۲۰۱۰، ۲۰۲۰) در جزئیاتی مثل CIP با هم فرق دارند.
نکته ۲
محل یا بندر را دقیق و کامل بنویسید
مثلاً «FOB Bandar Abbas» یا «DAP انبار مشتری، تهران» — نام مبهم محل، منشأ اصلی اختلافات گمرکی و بیمه‌ای است.
نکته ۳
بین CIF و CIP بر اساس نیاز بیمه‌ای تصمیم بگیرید
CIF فقط پوشش بیمه‌ای حداقلی دارد؛ اگر کالای شما حساس یا گران‌قیمت است، CIP با پوشش حداکثری امن‌تر است.
نکته ۴
اینکوترم را با روش حمل واقعی هماهنگ کنید
FAS، FOB، CFR و CIF فقط برای حمل دریایی/آبراه‌ای هستند؛ برای حمل هوایی یا زمینی باید از گروه ۷ قاعده دیگر استفاده کنید.
آخرین اخبار مرتبط با تجارت خارجی
در حال دریافت اخبار...
سوالات متداول درباره اینکوترمز
فرق FOB و CIF در چیست؟ +
در هر دو، ریسک کالا هنگام قرارگیری روی کشتی به خریدار منتقل می‌شود؛ تفاوت در هزینه‌هاست — در CIF فروشنده کرایه حمل تا بندر مقصد و بیمه حداقلی را نیز پرداخت می‌کند، در FOB این هزینه‌ها با خریدار است.
کدام اینکوترم برای واردکننده مبتدی مناسب‌تر است؟ +
معمولاً FOB یا CIF، چون بخش دشوار (صادرات و بارگیری در مبدأ) با فروشنده است و شما فقط باید حمل بین‌المللی به بعد و ترخیص را مدیریت کنید — کاری که ترخیصکار من برایتان انجام می‌دهد.
آیا DDP بهترین گزینه برای خریدار است چون فروشنده همه‌چیز را پرداخت می‌کند؟ +
نه لزوماً — در DDP فروشنده باید با مقررات گمرکی کشور مقصد (ایران) آشنا باشد که اغلب تأمین‌کنندگان خارجی این تخصص را ندارند؛ این موضوع می‌تواند باعث تأخیر یا اشتباه در ترخیص شود.
آیا می‌توان اینکوترم را بعد از عقد قرارداد تغییر داد؟ +
فقط با توافق کتبی دوطرفه و اصلاح قرارداد و اسناد حمل مرتبط؛ تغییر یک‌طرفه اینکوترم پس از عقد قرارداد معتبر نیست.
در انتخاب اینکوترم و ترخیص کالای خود مطمئن نیستید؟
کارشناسان ترخیصکار من بر اساس نوع کالا و مسیر حمل، بهترین اینکوترم را به شما پیشنهاد می‌دهند